Atatürk’ün naaşı Anıtkabir’e ne zaman taşındı? Ankara’nın 1953’teki 10 Kasım’ı Böyle Oldu!
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşı, ebediyete intikalinden 15 yıl sonra, 10 Kasım 1953’te Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrinden alınarak Anıtkabir’e nakledildi. Milyonların katıldığı devlete yaraşır bu tarihi tören, Türk milletinin Ata'sına olan sonsuz bağını bir kez daha gözler önüne serdi.
Özel ve güncel haber mi arıyorsunuz? Bizi düzenli takip etmek için tıklayın
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve büyük önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 tarihinde Dolmabahçe Sarayı'nda hayata gözlerini yumduğunda, tüm Türk milleti derin bir yas ve boşluk içine girmişti. Ulu Önder'in ebediyete intikali yalnızca bir liderin kaybı değil, aynı zamanda modern Türkiye'nin kurucu iradesinin anıtlaşma sürecinin de başlangıcı oldu. Aradan geçen yıllar boyunca Ankara’nın hakim tepesinde, Anıttepe (eski adıyla Rasattepe) üzerinde yükselen Anıtkabir inşaatı tamamlanırken, Atatürk’ün naaşının geçici olarak muhafaza edildiği Etnografya Müzesi Türk milletinin ve dünyanın akın ettiği manevi bir merkez haline gelmişti. 10 Kasım 1953 tarihi, bu on beş yıllık bekleyişin sona erdiği, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en görkemli, en duygusal ve en kalabalık devlet törenlerinden birine sahne oldu.
1938 Yılından Başlayan Hüzünlü Yolculuk: İstanbul'dan Ankara'ya Nakil
10 Kasım 1938'de İstanbul'da vefat eden Atatürk'ün cenaze namazı, Dolmabahçe Sarayı'ndan çıkarılmadan hemen önce Ord. Prof. Şerefettin Yaltkaya tarafından kıldırıldı. Ardından Türk bayrağına sarılı naaş, büyük bir halk kalabalığının gözyaşları eşliğinde Galata Köprüsü üzerinden geçirilerek Sarayburnu rıhtımına indirildi. Burada hazır bekleyen Zafer torpidosuna nakledilen tabut, açık denizdeki Yavuz zırhlısına çıkarıldı. İzmit'e kadar deniz yoluyla taşınan naaş, daha sonra özel bir trenle ankara’ya doğru yola çıktı.
Sabahın ilk ışıklarından itibaren tren güzergâhındaki köylerde, kasabalarda ve istasyonlarda toplanan binlerce vatandaş, Ata'larına son görevlerini yerine getirmek için ellerinde bayraklarla ve siyah kurdelelerle bekledi. 20 Kasım 1938’de Ankara Garı’na varan cenaze, devletin zirvesi tarafından büyük bir hürmetle karşılandı:
-
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Meclis Başkanı Abdülhalik Renda, Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak, bakanlar, milletvekilleri ve üst düzey komutanlar garda hazır bulundu.
-
Başbakan Celal Bayar, beyaz trende, tabutun arkasındaki vagonda Atatürk’ün Genel Sekreteri Hasan Rıza Soyak ve eski silah arkadaşlarıyla birlikte İstanbul’dan gelenler arasında yer aldı.
-
Ankara Garı'ndan alınan Türk bayrağına sarılı tabut, Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde hazırlanan katafalka konuldu.
Meclis önünde başlayan halkın ziyareti, ülkenin dört bir yanından gelen vatandaşların akınıyla kesintisiz sürdü. Komutanlar ve silah arkadaşları tarafından tutulan saygı nöbeti, 20 Kasım 1938 Pazar günü saat 10.30’da başlamış, 21 Kasım 1938 Pazartesi günü törenin başlayacağı saat 09.00’a kadar aralıksız devam etmiştir. Her rütbeden altı subayın yer aldığı toplam 45 nöbet postası, bu tarihi ve manevi sorumluluğu büyük bir titizlikle yerine getirdi. 21 Kasım'da gerçekleştirilen büyük devlet töreniyle birlikte naaş, Etnografya Müzesi'nde hazırlanan muvakkat (geçici) kabre konuldu. Dünyanın dört bir yanından devletler özel temsilciler gönderdi; özellikle Çanakkale'de ve İstiklal Savaşı'nda Atatürk'e karşı savaşmış yabancı generallerin törende yer alması tarihin en dikkat çekici barış ve saygı nişanelerinden biri oldu.
Etnografya Müzesi'ndeki 15 Yıllık Manevi Bekleyiş
Ankara’nın simge mekânlarından biri olan Etnografya Müzesi, 21 Kasım 1938'den 10 Kasım 1953'e kadar tam 15 yıl boyunca Türkiye Cumhuriyeti’nin kalbinin attığı yer oldu. Müzenin içi, Atatürk’ün şanına ve hatırasına uygun olarak özel bir kabir odası şeklinde düzenlenmişti. Bu süre zarfında yerli ve yabancı devlet adamları, resmi heyetler, öğrenciler ve milyonlarca vatandaş Ankara’ya her geldiğinde ilk adres olarak Etnografya Müzesi’ni ziyaret etti.
Bu on beş yıllık süreç, yalnızca bir bekleyiş dönemi değildi; aynı zamanda anıt mezarın mimari projelerinin çizildiği, uluslararası yarışmaların düzenlendiği ve Anıttepe’nin en sağlam malzemelerle donatılarak büyük bir milli gurur abidesine dönüştürüldüğü dönemi kapsıyordu. Etnografya Müzesi, bu süreçte sadece bir müze olmaktan çıkıp Türk milletinin ve bağımsızlık inancının mabedi haline geldi. Naaşın müzeden çıkarılacağı gün yaklaşırken, tüm hazırlıklar titizlikle tamamlandı ve Türkiye adeta tek bir yürek haline geldi.
10 Kasım 1953: Anıtkabir'e Nakil Töreni ve Tarihi Yürüyüş
Tarihler 10 Kasım 1953’ü gösterdiğinde, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en duygu dolu ve en görkemli günlerinden biri yaşandı. Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrinden büyük bir ihtişamla alınan Atatürk’ün naaşı, Anıtkabir’deki ebedi istirahatgâhına doğru tarihi yürüyüşüne başladı.
-
Törene Katılan Önemli İsimler: Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, eski Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, TBMM Başkanı Şükrü Saraçoğlu ve Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Atadan hanımefendi başta olmak üzere devletin tüm mülki ve askeri erkânı törende hazır bulundu.
-
İzlenen Güzergâh: Kortej, Opera, Ulus, TBMM, Ankara Garı ve Tandoğan Meydanı güzergâhını takiben ilerleyerek Anıtkabir’e ulaştı. Yol boyunca milyonlarca vatandaş, ellerinde bayraklarla ve gözyaşları içinde korteje eşlik etti.
-
Radyo Yayınları: O dönemin en büyük kitle iletişim aracı olan radyo aracılığıyla yapılan naklen yayınlar sayesinde, Türkiye’nin dört bir yanındaki milyonlarca insan bu tarihi anı radyoları başında soluk soluğa dinledi ve hıçkırıklarla takip etti.
Kortej Anıtkabir'e ulaştığında düzenlenen resmi törende Cumhurbaşkanı Celal Bayar derin bir duygu yüklü tarihi bir konuşma yaptı. Bayar, konuşmasında Türk milletinin Atatürk'e olan minnettarlığını ve emanetlerine sahip çıkma kararlılığını tüm dünyaya ilan etti. Bu konuşma, tören alanını dolduran kalabalıkta ve radyoları başında seslenen milyonlarda unutulmaz izler bıraktı.
Vatan Toprağı ile Kucaklaşma: Ebedi İstirahatgâh
Anıtkabir’e getirilen Türk bayrağına sarılı tabut, Şeref Holü'nde tek parça mermerden yapılan muazzam mozolenin tam altında yer alan sekizgen odanın içinde hazırlanan özel mezara indirildi. İslami kaidelere ve milli geleneklere uygun olarak, dualar eşliğinde "vatan toprağı"na defnedildi.
Bu defin işleminin en büyük manevi özelliklerinden biri, Türkiye'nin o dönemdeki 67 vilayeti ile Kıbrıs'tan özel olarak getirilen toprakların harmanlanarak Ata'nın mezarına konulmasıydı. Bugün ise bu gelenek daha da genişletilerek 81 ilimiz ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Azerbaycan’dan gelen mukaddes Türk toprakları birer vazo içerisinde Atatürk’ün mezarının etrafını çevrelemekte, ona her ilden ve her kardeş coğrafyadan selam durmaktadır.
10 Kasım 1953’te tamamlanan bu büyük nakil, sadece fiziki bir taşıma işlemi değil, bir milletin kurucusuna olan sadakatinin, vefasının ve kurduğu Cumhuriyet'i ilelebet yaşatma iradesinin en somut ve kümülatif göstergesi olmuştur. Bugün Anıtkabir, her yıl milyonlarca ziyaretçinin akın ettiği, Atatürk'ün fikirlerinin ve devrimlerinin ışığında aydınlanan Türkiye'nin kalbi olarak varlığını sürdürmektedir.