Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 27 Aralık 1919 tarihinde Ankara’ya gelişi ve ilk Millet Meclisi’nin 23 Nisan 1920’de kuruluşuyla birlikte Milli Mücadele’nin kalbi haline gelen Ankara, cumhuriyetin ilanından yalnızca 16 gün önce başkent ilan edildi. Ani bir nüfus patlaması yaşayan ve dönemin zor şartlarıyla mücadele eden şehir, genç cumhuriyetin kararlı iradesiyle kısa sürede planlı bir idari merkeze dönüştürüldü.

Vehbi Koç Vakfı sponsorluğu ve Koç Üniversitesi VEKAM desteğiyle hazırlanan, küratörlüğünü Ali Cengizkan ve Müge Cengizkan’ın üstlendiği sergi, ileride kurulması planlanan Ankara Şehir Müzesi’nin de temel nüvesini oluşturuyor. İlk kez 2019 yılında Cermodern'de sergilenen bu özel çalışma, 31 Aralık 2026 tarihine kadar Doğan Taşdelen Çağdaş Sanatlar Merkezi'nde ziyaretçilerini ağırlamaya devam ediyor.

Kızılay ve Yenişehir'in Doğuşu: Patikalardan Modern Merkeze

Bu büyük anlatının merkezinde, bugün başkentin kalbi olan Kızılay Meydanı ve çevresinde şekillenen Yenişehir bölgesi yer alıyor. 1923 yılında içinden patikaların geçtiği boş bir arsa görünümünde olan bu bölge, 1925 yılında kamulaştırılarak belediye ve vakıf idaresi eliyle hızla yapılandırıldı.

Sergide, 1933 yılına kadar geçen süreçte Yenişehir’in nasıl inşa edildiği şu çarpıcı başlıklarla ele alınıyor:

  • 350'den Fazla Yapının Dijital İhyası: Arşiv belgeleri, tapu kayıtları ve tarihi fotoğraflar taranarak 1933 yılına kadar inşa edilen 350'ye yakın kamu hizmet binası ve konut dijital ortamda yeniden ayağa kaldırıldı.

  • Üç Boyutlu Kent Modellemeleri: Serginin merkezinde yer alan özel film gösterimleri ve 3D modellemeler sayesinde ziyaretçiler, 1933 yılının Ankarası'nda sanal bir gezintiye çıkabiliyor.

  • Beşeri Haritalama: Yalnızca binalar değil, o dönemin Yenişehir sakinlerinin yaşam biçimleri, meslekleri ve sosyal dokusu da ilk kez beşeri haritalama verileriyle paylaşıma açılıyor.

"Moderne Beş Kala" Barınma ve Yaşam Kültürü

"Moderne beş kala" felsefesiyle ele alınan sergi, 20. yüzyılın ilk çeyreğinde imkansızlıklar içerisinde bir medeniyet projesinin nasıl hayata geçirildiğini kanıtlıyor. Bugün Bakanlıklar ve Kızılay olarak bilinen aksın, dönemin Türk mimarları ve yabancı uzmanlar tarafından nasıl titizlikle planlandığı belgelerle gözler önüne seriliyor.

Ziyaretçiler, sergiyi gezerken bir yandan dönemin mimari projelerini incelerken, diğer yandan bugün milyonlarca insanın adımladığı caddelerin henüz tarla ve bağ yollarından ibaret olduğu yılları deneyimleme fırsatı buluyor. Erken Cumhuriyet döneminin vizyonunu, imar planlarını ve toplumsal hafızasını tazelemek isteyenler için sergi, kaçırılmaması gereken kültürel bir buluşma niteliği taşıyor.