Türkiye'de ağır ve tehlikeli işlerde çalışan sigortalılar, Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) fiilî hizmet süresi zammı uygulamasından yararlanabiliyor. Yıpranma payı olarak bilinen sistem, çalışma koşulları nedeniyle belirli mesleklerde görev yapan kişilere ilave prim günü kazandırıyor.

5510 sayılı Kanun kapsamında uygulanan düzenleme, madencilikten sağlık sektörüne, güvenlik hizmetlerinden sanayi üretimine kadar farklı alanları kapsıyor. Çalışanların elde edeceği avantaj ise yaptıkları işin niteliğine ve fiilen görev aldıkları süreye göre hesaplanıyor.

Yıpranma payı, yeni açıklanan toplu bir erken emeklilik düzenlemesi değil, mevcut sosyal güvenlik mevzuatında yer alan özel bir hak olarak uygulanıyor.

Yıpranma Payı Hangi Meslekleri Kapsıyor?

SGK mevzuatına göre belirli işlerde çalışanların her 360 günlük hizmetine 60, 90 veya 180 güne kadar ilave süre eklenebiliyor.

Detaylar şu şekilde:

  • Yer altı maden işçileri: 180 gün.

  • Türk Silahlı Kuvvetleri personeli: 90 gün.

  • Emniyet teşkilatı çalışanları: 90 gün.

  • Milli İstihbarat Teşkilatı personeli: 90 gün.

  • İtfaiye çalışanları: 60 gün.

  • Sağlık çalışanları: Belirlenen görevlerde 60 gün.

  • Gazeteciler: Kapsama giren haber görevlerinde 90 gün.

  • Sanayi işçileri: Belirli cam, çimento ve döküm işlerinde mevzuata göre ilave süre.

Bu haklardan yararlanmak için yalnızca ilgili meslek unvanını taşımak yeterli olmuyor.

Erken Emeklilikte 1800 ve 3600 Gün Şartı

Emeklilik yaşından indirim yapılabilmesi için genel olarak yıpranma payı kapsamındaki işlerde en az 3600 gün çalışılması gerekiyor.

Yer altı maden işlerinde çalışanlar için ise 1800 günlük çalışma şartı uygulanıyor.

Kazanılan ilave hizmet süresinin genel olarak yarısı, en fazla üç yıl olmak üzere emeklilik yaşından indirilebiliyor. Yer altı çalışanları ve bazı özel statüler için farklı hükümler bulunuyor.

Yıpranma Payı Başvurusu ve SGK Kontrolü

Çalışanların kazanabilecekleri ilave süreler, sigortalılık başlangıçlarına ve bildirilen hizmet kayıtlarına göre belirleniyor.

SGK hizmet dökümünde fiilî hizmet süresi zammına ilişkin kayıtların incelenmesi gerekiyor. Eksik veya hatalı bildirimlerde işveren kayıtları üzerinden düzeltme yapılabiliyor.

Emeklilik tarihine etkisi ise sigortalının toplam prim günü, yaşı ve tabi olduğu mevzuat birlikte değerlendirilerek hesaplanıyor.