Güncel düzenlemede, aracı engeline uygun hareket ettirici özel tertibatla bizzat kullanacak kişiler ile ortopedik engel oranı yüzde 40 ve üzerinde olup bu engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayan kişiler için farklı şartlar bulunuyor. Bu iki grubun koşullarını aynı kabul etmek, başvuru sırasında yanlış beklentiye yol açabiliyor.
Toplam engel oranı ile ortopedik engel oranı aynı değil
Ehliyet alamayan ortopedik engellilere ilişkin düzenlemede aranan eşik, ortopedik engel oranının yüzde 40 ve üzerinde olması. Raporda başka hastalıklara ait oranlar da bulunuyorsa yalnızca toplam engellilik yüzdesine bakılmıyor.
Örneğin kişinin toplam engel oranının yüzde 60 olması, ortopedik engel oranı yüzde 40’ın altında kalıyorsa bu özel kapsamdan otomatik olarak yararlanmasını sağlamıyor. Gelir İdaresi Başkanlığının açıklamasına göre ortopedik engel dışındaki rahatsızlıkların bulunması durumunda, rapordaki ortopedik teşhise ilişkin oran ayrıca değerlendiriliyor.
Birden fazla ortopedik engel varsa oranlar, ilgili yönetmelikteki hesaplama yöntemiyle birleştiriliyor. Rapordan ortopedik oran belirlenemediğinde vergi dairesi, raporu düzenleyen hastaneden teyit isteyebiliyor.
Aracı kendisi kullanacak kişinin raporunda ne yazmalı?
Engellilik oranı yüzde 90’ın altında olup aracı bizzat kullanacak kişiler açısından önemli koşul, engelliliğe uygun hareket ettirici özel tertibat ihtiyacının belgelenmesi. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının açıklamasında, sağlık kurulu raporunda “sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesinin bulunması gerektiği belirtiliyor.
Dolayısıyla raporda yalnızca “sürücü belgesi alabilir” yazması, ÖTV istisnasına uygunluğu tek başına göstermiyor. “Özel tertibatlı araç kullanabilir” gibi tercih veya olasılık bildiren ifadeler de gerekli zorunluluk değerlendirmesinin yerine kabul edilmeyebiliyor.
Bu grupta yüzde 40 eşiğini bütün başvurular için ortak ve tek koşul olarak sunmak doğru değil. Bizzat kullanım kapsamında asıl değerlendirme, kişinin engeli nedeniyle ihtiyaç duyduğu hareket ettirici tertibat ve buna ilişkin belgelerdir.
“B Engelli” ehliyet ifadesine dikkat
Gündelik kullanımda “B engelli ehliyet” denilse de güncel sistemde ayrı bir “B Engelli” sınıfı yerine, uygun sürücü belgesi sınıfı ve engelliliğe ilişkin kısıtlama kodları önem taşıyor. Otomobil kullanacak kişinin belgesinde, sağlık değerlendirmesine uygun kodların bulunması gerekiyor.
Bakanlığın açıklaması, ilgili sürücü belgesinde engellilik durumuna uygun özel tertibat kodlarının bulunmasını şart olarak gösteriyor. Sağlık raporu, sürücü belgesindeki kodlar ve araçta uygulanacak düzenleme birbiriyle uyumlu olmalı.
Ortopedik engeli nedeniyle ehliyet alamayan kişi araç alabilir mi?
Evet. Ortopedik engel oranı yüzde 40 ve üzerinde olan ve bu engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayacağına karar verilen kişiler için ÖTV istisnası bulunuyor. Bu kapsamda kişinin sürücü belgesine sahip olması veya aracı bizzat kullanması şartı aranmıyor.
Ancak ehliyetin bulunmaması tek başına yeterli değil. Sürücü belgesi alınamamasının ortopedik engelden kaynaklandığı sağlık raporuyla belgelenmeli. Bu değerlendirme engellilik sağlık kurulu raporunda bulunmuyorsa, ilgili sürücü sağlık raporu da belge olarak istenebiliyor.
Araç, şartları karşılayan engelli kişinin adına alınır. Bir yakının işlemlere yardımcı olması, aracı kendi adına ÖTV istisnasıyla alabileceği anlamına gelmez. Ayrıca engelli olmak herkes için vasi atanmasını gerektirmez. Vasiyle işlem yapılması, kişinin hukuki temsil durumuna göre ayrıca değerlendirilir.
2026 engelli araç fiyat sınırı ne kadar?
2026 yılı için ilgili binek araçlarda açıklanan sınır 2.873.900 TL. Hesaplamada yalnızca ÖTV çıkarıldıktan sonra ödenecek tutar değil, hesaplanması gereken ÖTV ve diğer vergiler dahil araç bedeli dikkate alınıyor.
Araçlarda ayrıca en az yüzde 40 yerli katkı oranı koşulu bulunuyor. Dolayısıyla fiyat sınırına uygun görünen her model, diğer koşullar incelenmeden istisna kapsamında kabul edilemez. Aracın sınıfına göre teknik koşullar da değişebiliyor.
Araç alımından önce hangi belgeler kontrol edilmeli?
İlk kontrol, sağlık raporunun hangi istisna grubuna uygun olduğunun belirlenmesi. Bizzat kullanacak kişiler için tertibat ihtiyacı ve ehliyet kodları; ehliyet alamayanlar için ortopedik oran ve sürücü belgesi alınamayacağı değerlendirmesi incelenmeli.
Güncel düzenlemede istisnalı ilk alım hakkı on yılda bir kullanılabiliyor. Bu süre, satış veya devir işlemlerinin bütün koşullarını tek başına açıklamıyor; işlemler ayrıca değerlendirilmelidir.
Yüzde 40 raporla araç alımında belirleyici olan, yalnızca rapor yüzdesi değil; doğru kapsam ve uygun belgelerdir.
